სარეიტინგო სააგენტო Fitch ის შეფასებით ბოლო 15 წლის განმავლობაში საქართველოს რკინიგზის საკრედიტო რეიტინგი არ გაუმჯობესებულა, ფაქტიურად „BB-“, არასაინვესტიცოთ მიმზიდველ დონეზეა შეჩერებული, რაც იმაზე მოწმობს, რომ საქართველოს რკინიგზაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯები კომპანიის ფინანსურ – ეკონომიკური გაუმჯობესების თვალსაზრისით არ განხორციელებულა.
2025 წლის ბოლო შეფასებით, სარეიტინგო სააგენტო Fitch ი “საქართველოს რკინიგზას”, ქვეყნის ერთ-ერთ სტრატეგიულად მნიშვნელოვან ობიექტად განიხილავს, 2025 წლის ანგარიშით საერთაშორისო სარეიტინგო სააგენტო Fitch – მა “საქართველოს რკინიგზის” საკრედიტო რეიტინგი უცვლელად, “BB-” დონეზე დაადასტურა, ასევე უცვლელელად დატოვა რეიტინგის მოლოდინის “სტაბილური” პროგნოზი.
2024 წელს Fitch – მა საქართველოს რკინიგზის საკრედიტო რეიტინგის მოლოდინი „პოზიტიურიდან” “სტაბილურამდე” შეამცირა, ამასთან რეიტინგი უცვლელად “BB-“დონეზე დაადასტურა.
2023 წელს Fitch-მა საქართველოს რკინიგზის საკრედიტო რეიტინგი “BB -” დონეზე შეინარჩუნა, ამასთან უცვლელელად იქნა დატოვებული საკრედიტო რეიტინგის მოლოდინიც და ის “პოზიტიური” იყო.
საერთაშორისო სარეიტინგო სააგენტო Fitch- ის “საქართველოს რკინიგზის” საკრედიტო რეიტინგი ბოლო სამი წლის ანალიზი ცხადყოფს, რომ ქვეყნის ერთ – ერთი მნიშვნელოვანი დარგი უცლელად “BB-“ დონეზე იმყოფება, ამასათან ამავე პერიოდში, რეიტინგის მოლოდინი, გაუარესებულია და „პოზიტიურიდან” “სტაბილურამდეა” შემცირებული.
სარეიტინგო სააგენტო Fitch – ის შეფასებით საქართველოს რკინიგზისთვის ფინანსურ რისკს გრძელვადიანი ვალდებულებები წარმოადგენს, კერძოდ ფინანსური ანგარიშის თანახმად, საქართველოს რკინიგზის 2.6 მილიარდი ლარის ღირებულების აქტივების 61 % ს ანუ 1.6 მილიარდ ლარს ვალდებულებები შეადგენს.
რისკ ფაქტორებს შორის Fitch-ი მიუთითებს, საქართველოს რკინიგზის ვალდებულებებს შორის უმთავრესს, კერძოდ 500 მლნ დოლარის ღირებულების ევროობლიგაციებს, რომელიც 2028 წელს უნდა დაიფაროს და კომპანიის ვალდებულებების მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენს.
სარეიტინგო სააგენტო Fitch ი აღნიშნულ ევროობლიგაციების ვალდებულებას სავალუტო რისკების ერთ – ერთ მნიშვნელოვან წინაპირობად განიხილავს.
გამომდინარე იქიდან, რომ საქართველოს რკინიგზის შემოსავლების 80 % ზე მეტი, აშშ დოლარსა და შვეიცარიულ ფრანკში ფორმირდება, Fitch-ი ამ პარამეტრს რისკების ბუნებრივად დამზღვევ ფაქტორად ასახელებს.
საერთაშორისოდ აღიარებული, სარეიტინგო შეფასების ბადის მიხედვით, “BB-“დონე, არასინვესტიციო ხარისხის, ყველაზე დაბალ – მნიშვნელოვანი საკრედიტო რისკების მქონე კომპანიის ხარისხს შეესაბამება.
ბიზნესი BB – დონის რეალურ შეფასებად, ხშირად ე.წ. junk (სანაგვე) ინვესტიციების კატეგორიად თვლის.
ფაქტიურად, ამ შეფასების საფუძველზე ნებისმიერი ინვესტორი თუ უცხოური საფინანსო საბანკო ორგანიზაცია საქართველოს რკინიგზაში მაღალი საკრედიტო რისკის გამო თავს შეიკავებს ინვესტიციის განხორციელებისგან.
გასაკვირიც არ არის, რომ 2010 წლის შემდეგ, „რკინიგზის მოდერნიზაციის პროექტის“ გარდა, უცხოური ფინანსური ჩართულობით, საქართველოს რკინიგზაზე, მხსვილი ფინანსურად ტევადი ინფრასტრუქტურული პროექტი დღემდე არ განხორციელებულა.
საერთაშორისო სარეიტინგო სააგენტო Fitch ის შეფასებით, საქართველოს რკინიგზის საინვესტიციო მიმზიდველობა მნიშვნელოვნად დაბალია, რეგიონის, მათ შორის შუა დერეფნის ქვეყნების რკინიგზების ანალოგიურ მაჩვენებლებთან შედარებით.
ასე მაგალითად, (იხ დიაგრამა) საქართველოს რკინიგზის საინვესტიციო მიმზიდველობა 8 საფეხურით ჩამორჩება ესტონეთის, 7 – 7 საფეხურით ლიტვის და ლატვიის, რაც შეეხება დერეფნის ქვეყნებს – 4 საფეხურით ჩამორჩება ყაზახეთის რკინიგზიის მაჩვენებელს, ორი საფეხურით აზერბაიჯანის, ერთი საფეხურით უკეთესი მდგომარეობა აქვს სომხეთთან და ორი საფეხურით საომარ მდგომარეობაში მყოფ უკრაინასთან.
რა დამატებითი მაჩვენებლები განაპირობებს სარეიტინგო სააგენტო Fitch ის შეფასებას?
ქვეყნის მთლიან შიდა პროდუქტში (მშპ) საქართველოს რკინიგზის შემოსავლების წილის 2011 – 2024 წლების ანალიზი (იხ დიაგრამა), ნათლად მიუთითებს, რომ 2011 – 2015 წლებში ქვეყნის ყველაზე მსხვილი კომპანიის შემოსავლების წილი მშპ ში 2 % იან ნიშნულთან მერყეობდა, 2016 – 2022 წლებში, რკინიგზის შემოსავლების წილი მშპ ში შემცირდა და 1 % იან ზღვარს მიუახლოვდა.
2023 – 2024 წლებში სახეზეა, მშპ ში რკინიგზის შემოსავლების წილის მაჩვენებლის 1 % იან ნიშნულზე დაბლა დაცემა.
2011 – 2024 წლებში საქართველოს რკინიგზის შემოსავლების წილი ქვეყნის მშპ ში 60 % ით შემცირდა, რაც მიუთითებს ქვეყნისთვის სარკინიგზო ინფასტრუქტურის გამოყენების დაბალ ეფექტიანობაზე, ეს ყოველივე აისახება სარეიტინგო სააგენტო Fitch ი შეფასებაში.
დასკვნის სახით, რომ ავღნიშნოთ სახეზეა ქვეყნის მიერ გამოშვებულ საერთო პროდუქციაში (მშპ), რკინიგზის შენატანის პერმანენტული შემცირების ტენდენცია, რაც განაპირობებს Fitch ის საკრედიტო რეიტინგის ბოლო პერიოდში გაუარესებას.
მეორე და მნიშვნელოვანი პარამეტრი რაც უარყოფითად აისახება Fitch ის საკრედიტო რეიტინგის შეფასებაზე საქართველოს რკინიგზის ფინანსური მომგებიანობის ოპერაციული და ეფექტიანობის EBITDA ს მაჩვენებელია.
საქართველოს რკინიგზის ეფექტიანობის შემფასებელი EBITDA ს მაჩვენებლის 2011 – 2024 წლების გრძელვადიანი ტრენდის გაანალიზებით, დგინდება, რომ კომპანიის EBITDA 2011- 2017 წლებში მაღალ 45 – 50 % იანი ნიშნულის ფარგებში მერყეობდა, რაც კომპანიის საქმიანობას, ეფექტიანობის თვალსაზრისით დადებითად წარმოაჩენდა, 2018 – 2022 წლებში, ეფექტიანობის მაჩვენებელი კლებულობს და 40 % იან ზღვარს უახლოვდება, მომდევნო 2023 – 2024 წლებში EBITDA ის % მაჩვენებული 30 % იან ზღვართან იმყოფება. წინასწარი მონაცემებით 2025 წელს წინა წელთან შედარებით EBITDA მნიშვნელოვნად შემცირდება და 26 % ს მიაღწევს.
წარმოდგენილი ანალიზი გვაძლევს დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ საქართველოს რკინიგზის ეფქტიანობა 2011 – 2025 წლების ტრენდის გათვალისწინებით პერმანენტულად კლებულობს.
საერთო დასკვნის სახით – საერთაშორისო სარეიტინგო სააგენტო Fitch ის შეფასებით, საქართველოს რკინიგზის საინვესტიციო მიმზიდველობა მნიშვნელოვნად დაბალია, რეგიონის, მათ შორის შუა დერეფნის ქვეყნების რკინიგზების ანალოგიურ მაჩვენებელთან შედარებით.
საერთაშორისო სარეიტინგო სააგენტო Fitch ის შეფასება, საქართველოს რკინიგზას მნიშვნელოვან საკრედიტო რისკების მქონე კომპანიად წარმოაჩენს, ასეთი პოზიციონირება, პირველ რიგში უცხოური ინვესტიციების სიმცირითაა განპირობებული, რაც საბოლოოდ – მომსახურების დაბალ ხარისხში, ტექნიკური აღჭურვილობის ჩამორჩენაში და აქტივების მაღალ ცვეთაში აისახება.
