ახლო აღმოსავლეთში შეიარაღებული კონფლიქტის გამო, რუსეთმა ჩრდილოეთ – სამხრეთის საერთაშორისო სატრანსპორტო დერეფნის გასწვრივ ყველა სახის გადაზიდვა შეაჩერა.
რუსეთისათვის ჩრდილოეთ-სამხრეთ სატრანსპორტო დერეფანს სტრატეგიული მნიშვნელობა გააჩნია. რუსეთის მიმართ სანქციების ამოქმედების პირობებში იგი ერთადერთ არტერიას წარმოადგენს, რითაც 7.2 ათასი კმ სიგრძის ჩრდილოეთ -სამხრეთის საერთაშორისო სატრანსპორტო დერეფანი რუსეთს – ირანის გავლით – ინდოეთთან, სპარსეთის ყურის ქვეყნებთან და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ბაზრებთან აკავშირებს.
ჩრდილოეთ – სამხრეთ დერეფნის სამივე განშტოება – დასავლეთი (აზერბაიჯანის გავლით), ტრანსკასპიური (საზღვაო) და აღმოსავლეთი (ყაზახეთისა და თურქმენეთის გავლით) – საბოლოოდ ირანის ტერიტორიაზე ერთიანდება (იხ. სქემა).
დერეფნის დასავლეთის განშტოება ძირითადად რუსეთიდან ხე – ტყის, ქიმიური ტვირთების და მარცვლეულის გადაზიდვებისთვისაა განკუთვნილი, აღმოსავლეთ განშტოება ყველაზე პოპულარულია ქაღალდის, ცელულოზის, სამშენებლო მასალებისა და საკვები პროდუქტებისთვის. ნავთობი და მცენარეული ზეთი კასპიის საზღვაო მარშრუტით იგზავნება.
რუსეთისთვის ჩრდილოეთ – სამხრეთ დერეფნის პრიორიტეტულობა დერეფნის გასწვრივ 100-ზე მეტი საინვესტიციო პროექტის მიმდინარეობით დასტურდება. რუსეთი არ მალავს, რომ ჩრდილოეთ – სამხრეთ დერეფანი მისი სატრანზიტო პოტენციალის გაძლიერების მნიშვნელოვანი მიმართულებაა.
უფრო მეტიც, მიუხედავად იმისა, რომ ჩრდილოეთ-სამხრეთ სარკინიგზო დერეფნის დასავლეთის განშტოებაზე (ლურჯი კონტური) რეშტი-ასტარას 162 კმ სიგრძის მონაკვეთი ჯერ კიდევ საპროექტო სტადიაზეა, რუსეთი აფინანსებს აღნიშნული მონაკვეთის მშენებლობას.
რუსეთმა და ირანმა რეშტ – ასტარას სარკინიგზო მონაკვეთის შესახებ შეთანხმებას 2023 წელს მოაწერეს ხელი. პროექტის ფარგლებში, რომლის საერთო ღირებულება 1.6 მილიარდ ევროს შეადგენს, რუსეთ-უკრაინის საომარი პირობების მიუხედავად, რუსეთმა პროექტის განხორციელებისთვის მნიშვნელოვანი ფინანსური სახსრები – 1.3 მილიარდი ევრო – მოიძია და დაფინანსება იკისრა.
რუსეთისთვის პრიორიტეტული პროექტის დაჩქარებული ტემპით განხორციელებაზე მიუთითებს 2025 წლის სექტემბერში ირანის მიერ რუსეთისთვის, პროექტის ფარგლებში, რეშტ – ასტარის რკინიგზის მშენებლობისთვის მიწის ნაკვეთების გადაცემის პროცესი. სადღეისოდ მიწის ნაკვეთების ნახევარი 162-კილომეტრიანი რკინიგზის მონაკვეთის მშენებლობისთვის გამოსყიდულია. შესყიდვის საბოლოო პროცესის დასრულება 2026 წლის მარტის ბოლოსთვისაა ნავარაუდევი. აპრილიდან იგეგმება მშენებლობის დაწყება.
ბუნებრივია, ჩრდილოეთ – სამხრეთ დერეფნის დარჩენილი სარკინიგზო მონაკვეთის მშენებლობისთვის რუსეთის მიერ ფინანსების გამოყოფა და პარალელურად მიწების დაჩქარებული ტემპით გამოსყიდვა კიდევ ერთხელ მიუთითებს რუსეთისთვის დერეფნის სტრატეგიულობაზე.
2025 წელს ჩრდილოეთ – სამხრეთის საერთაშორისო სატრანსპორტო დერეფნის გასწვრივ რკინიგზის ტრანსპორტით გადაზიდვების მოცულობამ 9.9 მლნ ტონა შეადგინა, 2024 წელს ეს მაჩვენებელი 12.9 მლნ ტონას შეადგენდა.
ახლო აღმოსავლეთში კონფლიქტის პირობებში უკვე შეიმჩნევა ხე-ტყისა და ქიმიური მრეწველობის ტვირთების ირანის ნაცვლად ჩრდილოეთ აფრიკისა და ლათინური ამერიკის ქვეყნებში გადამისამართების ტენდენციები.
ვარაუდობენ, რომ ჩრდილოეთ – სამხრეთ საერთაშორისო სატრანსპორტო დერეფნით გადაზიდვების შეჩერებამ და ტვირთების გადამისამართებამ, მარშრუტების დაგრძელების გამო, ხარჯების 20-30%-ით გაზრდა გამოიწვევს.
რუსეთის სატრანსპორტო ექსპერტების ვარაუდით, ჩრდილოეთ-სამხრეთ დერეფნით გადაზიდვების 25%-ით და მეტით შემცირებაა მოსალოდნელი, რაც ახლო აღმოსავლეთში კონფლიქტის ხანგრძლივობაზე იქნება დამოკიდებული.
