ბალტიის ქვეყნების გზა ევროინტეგრაციისკენ – ლატვია, ლიეტუვა და ესტონეთი – მშენებარე Rail Baltica-ს სარკინიგზო ხაზისთვის 20 ერთეულ სამგზავრო მატარებელს შეიძენენ
Rail Baltica-ს პროექტის ფარგლებში ჩატარებული ერთობლივი ტენდერით 20 ერთეული სამგზავრო მატარებელი იქნება შეძენილი. წინასწარი შეთანხმებით, ლიეტუვა რვა, ესტონეთი შვიდ, ხოლო ლატვია ხუთ ერთეულ სამგზავრო მატარებელს მიიღებს.
პირველი სამგზავრო მატარებლები Rail Baltica-ს სარკინიგზო ხაზს 2029 წელს უნდა მიეწოდოს. თუმცა, პროექტის ოპონენტების განცხადებით, არ არსებობს გარანტია, რომ სარკინიგზო ინფრასტრუქტურა ამ პერიოდისთვის დასრულებული იქნება.
პროექტი არ მოიცავს ჩქაროსნულ მოძრავ შემადგენლობას. ტექნიკური სპეციფიკაციების თანახმად, მატარებლებს უნდა შეეძლოთ 200 კმ/სთ სიჩქარის განვითარება და თითოეულ მატარებელში 200 მგზავრის განთავსება.
თითო სამგზავრო მატარებლის შესყიდვის სავარაუდო ღირებულება 15 მლნ ევროს შეადგენს.
ბოლო 30 წელიწადში რუსეთის მიერ ბალტიის ქვეყნებზე გამავალი სატრანსპორტო დერეფნების ბლოკირებისკენ მიმართული პოლიტიკის საპირწონედ, Rail Baltica-ს სარკინიგზო პროექტი, რომელსაც სხვანაირად საუკუნის პროექტსაც უწოდებენ და რომლის საშუალებითაც ბალტიის ქვეყნები ნაბიჯ-ნაბიჯ ევროკავშირის სივრცეს უკავშირდებიან, მიმდინარეობს და ტემპს იკრებს.
გარკვეულწილად ბალტიის ქვეყნების სარკინიგზო ქსელით ევროკავშირთან დაკავშირებულობის ინტეგრირება, მაგალითი უნდა იყოს საქართველოსთვის, რომელიც მიმდინარე ეტაპზე, პოლიტიკური კატაკლიზმებიდან გამომდინარე – სათანადოდ ვერ იყენებს საქართველოზე გამავალი შუა დერეფნის პან ევროპულ სატრანსპორტო დერეფნებთან დაკავშირებადობის პერსპეტივას.
Rail Baltica წარმოადგენს უმსხვილეს რეგიონალურ სარკინიგზო ინფრასტრუქტურულ პროექტს, რომელიც ვარშავას, კაუნასს, ვილნიუსს, რიგასა და ტალინს ჰელსინკთან დააკავშირებს.
თავდაპირველი სრული ტექნიკური პროექტით, Rail Baltica ორლიანდაგიანი (double-track) ელექტრიფიცირებული რკინიგზა უნდა იყოს მთელ ძირითად მარშრუტზე (ტალინი–რიგა–კაუნასი–პოლონეთის საზღვარი).
თუმცა, დაფინანსების დეფიციტისა და ხარჯების მკვეთრი ზრდის გამო, პროექტის განხორციელების გეგმა შეიცვალა. 2026 წლის მდგომარეობით, 2030 წლისთვის დაგეგმილია, რომ ძირითადი დერეფანი ამოქმედდეს უმეტესად ერთლიანდაგიანი სახით.
სამშენებლო პერიოდი 10 წელიწადს შეადგენს, განკუთვნილია როგორც სამგზავრო, ისე სატვირთო მოძრაობისთვის. სამგზავრო მოძრაობა – 250 კმ/სთ, ხოლო სატვირთო მოძრაობა – 120 კმ/სთ-ზე იქნება გათვლილი.
Rail Baltica-ს პროექტის დასრულება 2030 წლისთვისაა ნავარაუდევი, თუმცა გამორიცხული არ არის, რომ ვადამ 2033 წლამდე გადაიწიოს.
ბალტიის სამი ქვეყნის დამაკავშირებელი რკინიგზის სიგრძე 870 კმ-ია, აქედან ლიეტუვის ტერიტორიაზე გაივლის 392 კმ, ლატვიის – 265 კმ, ხოლო ესტონეთის – 213 კმ.
რაც შეეხება დაფინანსებას, პროექტი ბალტიის ქვეყნების სახელმწიფო ბიუჯეტებისა და EU-ს Connecting Europe Facility (CEF) ფონდის დახმარებით ხორციელდება. პროექტის ღირებულების 85%-ს ევროკავშირი აფინანსებს.
ევროკავშირიდან პროექტმა უკვე მიიღო 4 მილიარდი ევროს დაფინანსება. დანახარჯებისა და ინფლაციის გათვალისწინებით, პროექტის თავდაპირველი ღირებულება, რომელიც 2017 წლის ფინანსური ანალიზის მიხედვით 5.8 მილიარდ ევროს შეადგენდა, მნიშვნელოვნად გაიზრდება და 23.8 მილიარდ ევროს მიაღწევს. მათ შორის, პირველი რიგის სამუშაოებზე 15.3 მილიარდი ევროა გათვალისწინებული.
პროექტის ასეთი გაძვირება წარმოადგენს დამაბრკოლებელ ფაქტორს, რადგან ფინანსური ამონაგები დათვლილია თავდაპირველ ინვესტიციაზე.
რუსეთი ოსტატურად იყენებს პროექტის გაძვირებას და ხშირად ადგილობრივ მოსახლეობაზე ზემოქმედებს პროექტის არაეფექტურობითა და გამოყოფილი თანხების გახარჯვის არამიზნობრიობით. მიუხედავად არსებული დაბრკოლებებისა, პროექტის განხორციელება ინტენსიურად მიმდინარეობს.
რუსეთი Rail Baltica-ს პროექტს ერთმნიშვნელოვნად განიხილავს, როგორც ნატოს მხრიდან რუსეთზე აგრესიის ფაქტორს, რადგან იგი თვლის, რომ საომარი მოქმედებების შემთხვევაში ადვილად შესაძლებელი იქნება ევროპის ცენტრალური ნაწილიდან რუსეთის საზღვრებამდე ჯარებისა და სამხედრო ტექნიკის გადმოსროლა.
რუსეთისთვის დამატებით გამაღიზიანებელ ფაქტორს ფინეთის, როგორც Rail Baltica-ს პროექტში ჩართული (საწყისი) ქვეყნის, განცხადება წარმოადგენს. კერძოდ, ნატოსთან ინტეგრაციისა და სამხედრო მობილობის გაუმჯობესების მიზნით, ფინეთი განიხილავს არსებული 1520 მმ-დან 1435 მმ-ის ლიანდაგის სტანდარტზე გადასვლას.
მიუხედავად ბალტიის ქვეყნების ბიუჯეტში არსებული ფინანსური პრობლემებისა, Rail Baltica-ს პროექტი 2025 წლიდან აქტიურ ფაზაში გადავიდა. ბალტიის ქვეყნების ევროკავშირის სარკინიგზო ქსელთან დაჩქარებული ტემპით დაკავშირების მიზნით, Connecting Europe Facility (CEF) პროგრამის ფარგლებში, 2025 წელს European Commission-მა დამატებით 295.5 მლნ ევროს ფინანსური დახმარება გამოუყო, რომელიც ძირითადად რკინიგზის მიწის ვაკისის ასაგებად იყო მიმართული.
თანხა შემდეგნაირად გადანაწილდა: ესტონეთი – 47.1 მლნ ევრო, ლატვია – 153.5 მლნ ევრო, ლიეტუვა – 94.9 მლნ ევრო.
2026 წლის მდგომარეობით, Rail Baltica-ს პროექტი აქტიურ სამშენებლო ფაზაში უკვე სამივე ბალტიის ქვეყანაშია, თუმცა პროგრესი მნიშვნელოვნად განსხვავდება.
ოფიციალური მონაცემებით, პირველი ფაზის (2030 წლისთვის დაგეგმილი) მთავარი ხაზის დაახლოებით 43% უკვე მშენებლობის პროცესშია ან მშენებლობისთვის სრულად მზად არის, რაც შეადგენს დაახლოებით 267 კმ-ს.
ამ მონაცემებიდან გამომდინარე:
ესტონეთი – 107 კმ მთავარი ხაზის მშენებლობა მიმდინარეობს. პარალელურად შენდება Ülemiste Terminal, ვითარდება Muuga Harbour-ის სატვირთო ტერმინალი და მიმდინარეობს მრავალრიცხოვანი ხიდებისა და ესტაკადების მშენებლობა.
ლატვია – ყველაზე რთულ მდგომარეობაშია. მიუხედავად იმისა, რომ 200 კმ-ზე მეტი მონაკვეთი უკვე სამშენებლო კონტრაქტებითაა უზრუნველყოფილი, რეალურად 30 კმ-ზე მიმდინარეობს ძირითადი სამშენებლო სამუშაოები. ამასთან, გრძელდება Riga Central Station-ისა და Riga International Airport-თან დაკავშირებული ინფრასტრუქტურის მშენებლობა.
ლიეტუვა – ყველაზე წინ წასულია ძირითადი ხაზის მშენებლობით. ამჟამად 114 კმ უკვე შენდება, მიმდინარეობს ლიანდაგების დაგება, ხიდების, საინჟინრო ნაგებობებისა და რკინიგზის სისტემების მოწყობა, განსაკუთრებით Kaunas–Panevėžys მონაკვეთზე.
პროექტის პირველი ეტაპის მიზანი კვლავ 2030 წლისთვის ტალინიდან პოლონეთის საზღვრამდე ერთლიანდაგიანი ევროპული სტანდარტის (1435 მმ) ხაზის ამოქმედებაა, თუმცა მისი შესრულება მნიშვნელოვანწილად დამოკიდებულია დამატებითი ევროკავშირის დაფინანსების მიღებაზე.
მიუხედავად რუსეთის მხრიდან წინააღმდეგობისა, ევროკავშირთან დამაკავშირებელი ბალტიის ქვეყნების ტერიტორიაზე გამავალი Rail Baltica-ს პროექტი აქტიურად მიმდინარეობს.
