მას შემდეგ, რაც სახელმწიფომ ღიად დააფიქსირა ანაკლიის ნავსადგურის პროექტის „მიწის მფლობელის“ (Landlord) მოდელით განხორციელება, პოლიტიკურ წრეებში არ წყდება საუბარი ამ მოდელის ანაკლიისათვის ყველაზე მორგებულ და მისაღებ ვარიანტად აღიარების შესახებ.
ჩვენი ორგანიზაცია ჯერ კიდევ 2025 წლის 29 მარტის ანალიტიკაში ცალსახად აფიქსირებდა ამ მოდელის ანაკლიის ნავსადგურში გამოყენების შესაძლებლობას.
ჩვენი გვერდის მკითხველებს უცვლელად გთავაზობთ ჯერ კიდევ 2025 წელს გამოქვეყნებულ ანალიტიკას. https://transcor.ge/evropul-qveqhnebshi-lendl/
დასავლეთ ევროპის ე.წ. „საზღვაო კარიბჭის“ ტიპის ნავსადგურების მშენებლობის, რეფორმირებისა და შემდგომი განვითარების აპრობირებული „ლენდლორდის“ მოდელი რამდენად შესაძლებელია განზოგადებული და გამოყენებული იყოს ანაკლიის ნავსადგურში?
დასავლეთ ევროპის ნავსადგურების მაღალი ტვირთბრუნვის მაჩვენებლები (როტერდამი – 400 მლნ ტონა, ანტვერპენ-ბრიუგე – 250 მლნ ტონა, ჰამბურგი – 100 მლნ ტონა), პირველ რიგში, ევროპის ეკონომიკისა და მასთან დაკავშირებული ქვეყნების საქონელბრუნვითაა განპირობებული.
ყოველივე ამას ემატებოდა ევროპის ნავსადგურებთან თანწყობილი სხვადასხვა მიწოდების ჯაჭვები და სახმელეთო თუ სამდინარე არტერიების სახით ფართოდ გაშლილი და განვითარებული ტვირთნაკადების გავრცელების არეალები – ჰინტერლენდი.
გარდა ეკონომიკური ტენდენციებისა, ევროპულ ნავსადგურებში ტვირთბრუნვის ასეთი შედეგების მიღწევა შესაძლებელი გახდა ე.წ. „საზღვაო კარიბჭის“ ტიპის ნავსადგურების რეფორმირებისა და განვითარებისათვის ლენდლორდის (მიწის მფლობელი – Landlord) მოდელის დანერგვით.
ევროპის წარმატებული ნავსადგურების უმეტესობა ე.წ. მიწების კონცესიის მოდელით ფუნქციონირებს, როდესაც ნავსადგურის აკვატორიის საზღვრებში შემავალი მიწის მეპატრონედ ნავსადგურის ადმინისტრაცია (Port Authority) გამოდის.
კერძო სანავსადგურე ოპერატორები საკონცესიო ხელშეკრულების საფუძველზე სტივიდორული საქმიანობით არიან დაკავებული.
ნავსადგურის ადმინისტრაცია კონცესიონერის მიერ დაკავებული მიწის ფართობის მიხედვით ადგენს საკონცესიო ტარიფს.
მაგალითისათვის, ანტვერპენის ნავსადგურში ტვირთების მოცულობების სტიმულირების მიზნით ნავმისადგომის კედელთან განლაგებული მიწის ნაკვეთის საკონცესიო ღირებულება უფრო ნაკლებია, ვიდრე ნავმისადგომის ზურგში.
ანდა, ტვირთების განთავსებისათვის განკუთვნილი ბეტონის ფილებით ან მოასფალტებული ზედაპირით მოწყობილი მოედნის საკონცესიო ღირებულება უფრო მაღალია, ვიდრე გრუნტული ზედაპირის მქონე მოედნისათვის.
კონცესიის ღირებულების გადახდა კვარტალში ერთხელ, ავანსის სახით ხორციელდება. მხარეებს შორის შეთანხმებით, კონცესიის უფლება შესაძლოა მესამე პირს გადაეცეს.
ევროპულ ნავსადგურებში სტივიდორული საქმიანობით მეტწილად კერძო კომპანიები არიან დაკავებული.
ნავსადგურებში განთავსებული სახმელეთო ინფრასტრუქტურა (superstructures) – საწყობები, ამწე დანადგარები, ტერმინალები – შესაძლებელია ასევე კონცესიაში იყოს გადაცემული.
ევროპულ ნავსადგურებში ადგილობრივ მუნიციპალიტეტებს ნავსადგურის ადმინისტრაციაში (Port Authority) აქციები გააჩნიათ და შედიან ნავსადგურის სამეთვალყურეო საბჭოს შემადგენლობაში, რის საფუძველზეც ნავსადგურის განვითარების სტრატეგიაზე ზემოქმედება შეუძლიათ.
როტერდამის ნავსადგურში ნავსადგურის ადმინისტრაციის აქციების 70% ქალაქის მუნიციპალიტეტის, ხოლო დანარჩენი 30% ნიდერლანდების მთავრობის საკუთრებაა.
ანტვერპენის ნავსადგურის ადმინისტრაციის აქციების სრული პაკეტი მუნიციპალიტეტის საკუთრებაა.
ბელგიის ზებრიუგეს ნავსადგურის 98% ბრიუსელის მუნიციპალიტეტს ეკუთვნის, ხოლო 2% კერძო პირებს, რომლებმაც 100 წლის წინ დააარსეს ნავსადგური.
ლენდლორდის მოდელით ნავსადგურის მართვაში ადგილობრივი ხელისუფლების მონაწილეობა ხელს უწყობს რეგიონული ინტერესების გათვალისწინებას, ასევე მუნიციპალიტეტის საზღვრებში შემავალი ნავსადგურის ტერიტორიის განვითარებისათვის მის ეფექტიან გამოყენებას.
ლენდლორდის მოდელის არსი მდგომარეობს შემდეგში:
ნავსადგურის ადმინისტრაციას, როგორც მესაკუთრეს, უფლება ეძლევა, განკარგოს და უზრუნველყოს ნავსადგურის ტერიტორიის კონტროლი, ასევე პასუხისმგებელია განახორციელოს ნავსადგურის კომპლექსური განვითარება.
ნავსადგურში შემავალი კერძო ოპერატორები ნავსადგურის ადმინისტრაციასთან საკონცესიო ხელშეკრულების ან მიწის აქტივების იჯარის საფუძველზე ახორციელებენ სტივიდორულ საქმიანობას.
ნავსადგურის ინფრასტრუქტურის მოდერნიზაციასა და განვითარებაში ინვესტირების მიზნით, „სახელმწიფო და კერძო პარტნიორობის“ მოდელის საფუძველზე, ნავსადგურის ადმინისტრაცია ინვესტორს გადასცემს მიწის ნაკვეთს და მასზე დამაგრებულ სანავსადგურე ინფრასტრუქტურას, ხოლო ინვესტორი საკონცესიო პერიოდის განმავლობაში უზრუნველყოფს ტერმინალების ოპერირებას ან მათ განვითარებას.
ლენდლორდის მოდელი ნავსადგურის ტერიტორიის ეფექტურად გამოყენების გარდა უზრუნველყოფს მუნიციპალური, კერძო სექტორისა და სახელმწიფო ინტერესების ჰარმონიზებას.
აღნიშნული მოდელი ეფექტურად არის გამოყენებული როტერდამის, ანტვერპენის, სინგაპურის, რიგის, კონსტანცისა და გდანსკის ნავსადგურებში.
დასავლეთ ევროპის „საზღვაო კარიბჭის“ტიპის ნავსადგურების რეფორმირებისა და შემდგომი განვითარების აპრობირებული მიდგომები რამდენად შესაძლებელია განზოგადებული და გამოყენებული იყოს ანაკლიის ნავსადგურის მოდელის შემუშავებისას?
ევროპული ნავსადგურების გამოცდილების მორგება ანაკლიის ნავსადგურის პირობებისათვის მოითხოვს რიგი წინაპირობების გათვალისწინებას.
საწყის ეტაპზე აუცილებელი იქნება, ახლად ფორმირებულ ანაკლიის ნავსადგურის ადმინისტრაციას, სააქციო საზოგადოების ჩამოყალიბების საფუძველზე, მიეცეს კორპორატიული მართვის შესაძლებლობა.
ანაკლიის ნავსადგურის ადმინისტრაციის ფორმირებისას ნავსადგურის მიმდებარე ტერიტორიების სანაცვლოდ განხილული უნდა იქნეს აქციათა ნაწილის ადგილობრივი მუნიციპალიტეტისთვის ან რეგიონალური ადმინისტრაციისათვის გადაცემის შესაძლებლობა.
საკანონმდებლო დონეზე აუცილებელია, ნავსადგურის ადმინისტრაციას მიეცეს უფლება, განკარგოს ნავსადგურის საზღვრებში მოქცეული მიწის ფართობი.
გარდა ამისა, ნავსადგურის ადმინისტრაციას უფლება უნდა მიეცეს, პროექტის განხორციელებისას, ფსკერდაღრმავებითი სამუშაოების ჩატარების მიზნით, მოიზიდოს მსოფლიო ლიდერი კომპანიები. ასევე განახორციელოს საგზაო და სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის განვითარება.
დასკვნის სახით – ანაკლიის ნავსადგურის ადმინისტრაციისათვის სრულფასოვანი ლენდლორდის (მიწის მფლობელი) ფუნქციის, ხოლო პერსპექტივაში სანავსადგურო მოსაკრებლის განკარგვის უფლების მინიჭებით, ასევე ნავსადგურის მართვაში ადგილობრივი ხელისუფლების ჩართვით, შეიქმნება ყველანაირი წინაპირობა ინვესტორების მოსაზიდად.
ასეთი მიდგომით შესაძლებელი იქნება ანაკლიის ნავსადგურისა და ზურგს უკან განლაგებული ანაკლია სიტის პროექტის განხორციელება არა კონსოლიდირებული ე.წ. ჩინელი ინვესტორის საშუალებით, არამედ კონცესიის საფუძველზე სხვადასხვა მძლავრი, მსოფლიოში გამოცდილი ოპერატორების შემოყვანით.
